patron

Patron

Janusz Korczak, a właściwie Henryk Goldszmit, urodził się w Warszawie w 1878 lub 1879 roku. Pochodził z rodziny żydowskiej. Jego ojcem był adwokat Józef Goldszmit, a matką Cecyli  z  domu Gębicka. Z powodu zaniedbania przez ojca formalności metrykalnych, nie można ustalić dokładnej daty narodzin Korczaka.

Od roku 1886 Janusz Korczak uczęszczał do szkoły początkowej Augustyna Szmury,  a  następnie do ośmioklasowego gimnazjum na warszawskiej Pradze. Jako dziecko wychowywał się  w  trudnych warunkach materialnych. Choroba ojca, a następnie jego śmierć w 1896 roku spowodowały, że będąc jeszcze sam uczniem, chłopiec udzielał korepetycji, by pomóc w utrzymaniu rodziny.

W 1898 roku Korczak rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Cesarskiego w  Warszawie. Latem 1899 roku wyjechał do Szwajcarii, gdzie zapoznał się z funkcjonowaniem tamtejszych szkół i szpitali dziecięcych oraz bezpłatnymi czytelniami pism dla dzieci i młodzieży.  W   dniu 17 marca 1905 roku otrzymał tytuł dyplomowanego lekarza i jako lekarz wziął udział  w  wojnie rosyjsko-japońskiej. Za swą służbę odznaczony został stopniem majora. W latach 1903- 1912 pracował także jako pediatra w Szpitalu dla Dzieci im. Bersonów i Baumanów. Swoje obowiązki wypełniał zawsze z oddaniem, a od ubogich pacjentów nigdy nie pobierał opłat.

W 1907 roku wyjechał do Berlina, by podnieść swoje kwalifikacje. Z własnej kieszeni płacił za wykłady, w których uczestniczył. Odbywał także praktykę w klinikach dziecięcych i poznawał funkcjonowanie specjalistycznych zakładów wychowawczych. W 1911 roku podjął decyzję, że poświęci swoje życie dzieciom i młodzieży. Postanowił nie zakładać własnej rodziny, a wszystkie dzieci, które leczył traktował jak swoje własne.

W czasie I wojny światowej pracował jako młodszy ordynator szpitala dywizyjnego na froncie ukraińskim. Potem został odwołany do pracy lekarskiej w przytułkach dla dzieci ukraińskich pod Kijowem. Przez pewien czas pracował także w domu wychowawczym dla chłopców polskich  w  Kijowie. W 1918 roku powrócił do Warszawy, by objąć stanowisko lekarza w szpitalu epidemicznym w Łodzi i na Kamionku pod Warszawą.

Obok pracy lekarza w życiu Janusza Korczaka ważną rolę odgrywała jego działalność literacka i radiowa. Już w 1898 roku wziął udział w konkursie na sztukę teatralną, ogłoszonym przez Kurier Warszawski. Na konkurs ten zgłosił czteroaktowy dramat Którędy?, który podpisał pseudonimem Janasz Korczak. Błędowi zecera, który zamienił imię Janasz na Janusz zawdzięcza Korczak swój pseudonim.

W lutym 1900 roku zaczął współpracować, jako Hen-Ryk, z tygodnikiem satyrycznym „Kolce”. Był współautorem zespołowo pisanej powieści sensacyjnej pt. Lokaj. Od 1901 roku pisał także felietony oraz opublikował powieść Dzieci ulicy. W latach 1903-1905 był felietonistą w tygodniku „Głos”, w którym prowadził rubrykę Na widnokręgach. W styczniu 1904 roku na łamach „Głosu” zaczęła ukazywać się w odcinkach jego powieść Dziecko salonu. Zapewniła mu ona międzynarodowy rozgłos. W 1906 roku powieść ta została wydana w formie książkowej. Inne publikacje Janusza Korczaka to: Pedagogika żartobliwa, Moje wakacje, Gadaninki radiowe Starego Doktora.

W 1926 roku Korczak założył „Mały Przegląd” (1926-1939). Pismo to było dodatkiem do czasopisma „Nasz Przegląd” i było pisane przez dzieci i młodzież. Za pośrednictwem radia prowadził Korczak szeroką działalność w obronie praw dziecka. Przedwojenne audycje pedagogiczne doktora zostały zdjęte z anteny, gdy słuchacze zaczęli wyrażać niezadowolenie spowodowane odmiennością etniczną ich autora. Z tego powodu w połowie lat trzydziestych wyjechał on do Palestyny, myśląc poważnie o opuszczeniu Polski ze względu na narastającą segregację rasową. Wielkie oddanie podopiecznym oraz potrzeba spełnienia misji skłoniły go jednak do powrotu. Wraz ze Stefanią Wilczyńską poświęcił się pracy w założonym przez siebie Domu Sierot dla dzieci żydowskich  w  Warszawie przy ulicy Krochmalnej 9. Do roku 1936 prowadził też sierociniec dla dzieci polskich Nasz Dom na warszawskich Bielanach.

W czasie II wojny światowej nosił polski mundur wojskowy i nie zgadzał się z dyskryminacją Żydów poprzez oznaczanie ich niebieską lub żółtą Gwiazdą Dawida. Uważał to za bezczeszczenie tego symbolu. Od maja 1942 roku przebywał wraz ze swymi wychowankami z Domu Sierot  w  warszawskim getcie. Nie przyjął fałszywych dokumentów przysłanych mu przez przyjaciela  z  aryjskiej części miasta. Choć międzynarodowa sława dawała mu taką możliwość, nie chciał wyjechać i opuścić swych podopiecznych. Zginął wraz z nimi na początku sierpnia 1942 roku, wywieziony w wagonie bydlęcym do obozu zagłady w Treblince. Dobrowolnie towarzyszył dzieciom w drodze na śmierć. W „marszu śmierci” uczestniczyło 192 dzieci i 10 opiekunów. Korczak trzymał dwoje dzieci za rękę. Dzieci maszerowały czwórkami i niosły flagę Króla Maciusia I, bohatera najsłynniejszej powieści Janusza Korczaka. Każde dziecko niosło ze sobą swoją ulubioną zabawkę lub książkę. Chłopiec, który szedł na czele pochodu, grał na skrzypcach. Tego samego dnia na śmierć  w  komorze gazowej Niemcy wywieźli łącznie 4000 dzieci i ich opiekunów.